Để vẽ một bài tĩnh vật, bạn cần giải quyết lần lượt ba việc: sắp xếp mẫu dễ quan sát, dựng đúng tương quan hình và thể hiện ánh sáng. Bài hướng dẫn dưới đây dùng cốc hoặc lọ đơn giản cùng một quả, phù hợp cho buổi luyện đầu tiên bằng chì.
1. Chọn mẫu và giữ cố định góc nhìn
Chọn đồ vật không chuyển động, ít hoa văn và có hình khối dễ nhận biết. Trái cây, cốc, lọ hoặc hộp nhỏ đều dùng được. Con vật đang hoạt động không phù hợp với bài tập tĩnh vật cơ bản này vì tư thế sẽ thay đổi.
Đặt hai vật hơi lệch nhau để thấy được vật trước và vật sau, tránh để các mép vừa chạm nhau một cách khó phân biệt. Giữ một nguồn sáng chính và ngồi ở cùng vị trí. Nếu phải nghỉ, đánh dấu vị trí mẫu và chỗ đặt bảng vẽ.
2. Thử bố cục bằng hình nhỏ
Vẽ hai hoặc ba phác thảo nhỏ trước khi làm bài chính. Thử khổ dọc và khổ ngang, so khoảng trống trên, dưới và hai bên nhóm mẫu. Chọn phương án giúp nhóm vật và bóng đổ nằm gọn trên giấy.
Không cần đưa mẫu vào chính giữa bằng mọi giá. Điều cần kiểm tra là vật có bị sát mép, quá nhỏ hoặc bị cắt mất phần quan trọng ngoài ý muốn hay không.
3. Dựng khung bao và so tỉ lệ
Trên bài chính, đánh dấu điểm cao nhất, thấp nhất, trái nhất và phải nhất của cả nhóm. Dùng một kích thước dễ thấy làm đơn vị so sánh, chẳng hạn chiều rộng thân cốc, rồi đối chiếu với chiều cao và kích thước quả.
Dựng trục vật đối xứng bằng nét nhạt, quan sát hình elip ở miệng cốc và khoảng trống giữa hai vật. Nếu thấy lệch, sửa ngay lúc này; đánh bóng đẹp không bù được một hình dựng sai.
4. Chia sáng tối trước khi vẽ chi tiết
Quan sát những mảng lớn trên mẫu và mặt bàn. Phác nhẹ ranh giới vùng tối; đừng viền đậm toàn bộ vật. Một cạnh có thể rõ ở chỗ này nhưng hòa vào nền ở chỗ khác, tùy ánh sáng thực tế.
Nếu chưa phân biệt được sắc độ, luyện trước thang đậm nhạt và cách đánh bóng bằng chì. Trong buổi đầu, hoàn thành bản chì trước khi chuyển sang màu để giảm số việc phải xử lý cùng lúc.
5. Hoàn thiện hình khối và bóng đổ
Chồng nét từng lớp, liên tục so vật này với vật kia. Giữ vùng sáng sạch, điều chỉnh mảng tối theo hình khối và vẽ bóng đổ đúng hướng. Chỉ thêm miệng cốc, cuống quả hoặc hoa văn khi các mảng chính đã ổn.
Để vật không có cảm giác lơ lửng, kiểm tra điểm tiếp xúc với mặt bàn và vị trí bóng. Tránh tạo một đường nền ngang xuyên qua các vật nếu ngoài mẫu không có đường đó.
6. Tự sửa trước khi dừng bài
- Chiều cao và chiều rộng từng vật có tương quan hợp lý với mẫu không?
- Miệng và đáy cốc có cùng hướng trục không?
- Vật phía trước có che vật phía sau đúng vị trí không?
- Vùng sáng, vùng tối và bóng đổ có thống nhất với nguồn sáng không?
- Có chi tiết nào quá đậm khiến mắt bị kéo khỏi nhóm mẫu chính không?
Chọn một hoặc hai lỗi lớn để sửa. Tẩy và vẽ lại mọi chỗ cùng lúc dễ làm giấy bị mòn mà vẫn không cải thiện được bố cục. Ghi lại điểm còn khó ở cuối buổi để lần sau tập đúng việc đó.
Chọn bài tiếp theo theo nhu cầu
Nếu cần ví dụ cụ thể với ba thành phần, xem cách vẽ lọ hoa và quả. Nếu làm bài học ở trường, tham khảo bài tập tĩnh vật lớp 7 và yêu cầu của giáo viên. Người tự học có thể dùng lịch luyện theo bảy buổi để tách từng kỹ năng.