Vẽ đầu tượng là bài tập quan sát một mẫu đầu hoặc tượng bán thân, thường dùng để luyện tỷ lệ, cấu trúc và sắc độ. “Sketching” là khái niệm phác thảo rộng hơn, không phải tên gọi thay thế cho mọi bài đầu tượng. Với người mới, mục tiêu đầu tiên là dựng được khối đầu theo góc nhìn đang thấy.
Chuẩn bị mẫu và ánh sáng
Dùng giấy, bút chì HB hoặc 2B, gôm và bảng kê. Đặt mẫu tương đối ổn định, có một hướng sáng dễ quan sát. Nếu chỉ có ảnh, chọn ảnh đủ rõ để phân biệt hình khối; không dùng ảnh đã làm đẹp hoặc xóa bóng quá mạnh cho bài luyện đầu tiên.
Đánh dấu vị trí ngồi và giữ góc nhìn. Chỉ cần dịch người đáng kể, quan hệ giữa mắt, mũi, tai và đường bao đầu cũng có thể thay đổi. Trước khi vẽ, nhìn mẫu vài phút để xác định đầu đang cúi, ngửa hay quay sang bên.
Dựng bài theo năm lớp thông tin
- Khung bao. Đánh dấu đỉnh đầu, cằm, hai biên và giới hạn phần cổ hoặc đế muốn đưa vào bài. So chiều cao với chiều rộng, chừa khoảng giấy hợp lý theo hướng đầu quay.
- Trục chính. Dựng trục giữa mặt và hướng các đường qua mắt, chân mũi, miệng. Chúng giúp kiểm tra độ nghiêng và góc quay; không mặc định mọi đường đều ngang trên trang giấy.
- Khối lớn. Tách phần sọ, mặt, hàm và cổ. Nhìn trán, gò má, cạnh mũi và cằm như những mảng quay theo các hướng khác nhau. Chưa cần vẽ lông mày hoặc từng lọn tóc.
- Nhóm sáng và tối. Phác ranh giới các mảng tối lớn, rồi so bóng dưới mũi, dưới cằm và phần đầu khuất sáng. Giữ các vùng sáng tương đối sạch thay vì phủ chì đều khắp bài.
- Chi tiết chọn lọc. Khi cấu trúc đã ổn, làm rõ hốc mắt, cánh mũi, môi và vài mép quan trọng. Luôn so chi tiết với toàn khối đầu, không hoàn thiện một mắt quá sớm.
Đừng biến tỷ lệ tham khảo thành khuôn cứng
Các sơ đồ tỷ lệ đầu người giúp bạn có điểm bắt đầu, nhưng mẫu tượng có thể được cách điệu và góc nhìn làm thay đổi kích thước nhìn thấy. Ở góc ba phần tư, hai nửa mặt không rộng bằng nhau trên giấy. Hãy đo so sánh trực tiếp trên mẫu thay vì ép hai bên đối xứng.
Thử so ba khoảng: từ đỉnh đến cằm, từ trục mặt tới biên gần, và từ trục mặt tới biên xa. Tiếp đó kiểm tra mũi nhô ra bao nhiêu so với khối mặt. Những so sánh này thường hữu ích hơn việc đếm chi tiết.
Ba lỗi thường gặp và cách kiểm tra
- Đầu phẳng: bỏ chi tiết một lúc, chỉ so các mảng quay về và quay khỏi nguồn sáng.
- Mắt, mũi, miệng lệch hướng: kiểm tra lại trục mặt và đường nối các mốc trước khi tẩy riêng từng bộ phận.
- Cổ không đỡ được đầu: nhìn điểm nối dưới hàm, hướng cổ và vị trí trên đế; tránh vẽ cổ như hai đường thẳng độc lập.
Để luyện nét tạo sắc độ, thử một mảng nhỏ bằng các nét song song rồi chồng thêm một lớp theo hướng khác. Nét đan có thể gợi khối mà không cần di chì khắp mặt giấy. Xem thêm cách nghệ sĩ sử dụng nét tại Getty — Hatched! Creating Form with Line.
Nếu bài đầu tượng còn quá khó, quay lại bài quan sát mẫu tĩnh vật. Khi muốn luyện đặc điểm khuôn mặt, đọc hướng dẫn học vẽ chân dung và tiếp tục kiểm tra bằng mẫu cụ thể.