Sau lớp 12, bạn không chỉ có hai lựa chọn “học đại học” hoặc “đi làm”. Đại học, cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp, vừa học vừa làm và một giai đoạn chuẩn bị có mục tiêu đều có thể phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau. Điều quan trọng là biết mình đang đổi thời gian và chi phí lấy năng lực nào.
Bắt đầu từ công việc, rồi mới chọn tên ngành
Viết ra ba loại việc bạn muốn thử và ba loại việc bạn không muốn làm. Với mỗi việc, tìm năm tin tuyển dụng thật ở địa phương dự định sống. Ghi lại nhiệm vụ, kỹ năng, bằng cấp, kinh nghiệm và lịch làm việc được nhắc nhiều. Đây là dữ liệu để đặt câu hỏi cho trường hoặc khóa học; nó không bảo đảm thị trường sẽ giữ nguyên khi bạn tốt nghiệp.
Năm con đường có thể so sánh
- Đại học: phù hợp khi nghề mục tiêu cần nền tảng học thuật dài, văn bằng hoặc lộ trình chuyên môn rõ. Hãy đọc đề án tuyển sinh và chương trình của từng trường, không suy từ tên tổ hợp xét tuyển.
- Cao đẳng hoặc trung cấp: thường chú trọng năng lực nghề và thực hành. Cần kiểm tra cơ sở, ngành nghề được phép đào tạo, thời lượng thực hành và điều kiện học tiếp.
- Khóa nghề ngắn hạn: hữu ích khi mục tiêu hẹp và có sản phẩm đầu ra cụ thể. Hỏi xem ai nhận xét bài, học trên thiết bị nào và sau khóa có thể làm được công việc nào.
- Đi làm trước: giúp hiểu môi trường thực tế, nhưng nên đặt mốc đánh giá và kế hoạch học bổ sung. Một việc tạm thời không tự trở thành lộ trình nghề nghiệp.
- Giai đoạn chuẩn bị: chỉ có ích khi có lịch rõ: cải thiện ngoại ngữ, làm hồ sơ năng lực, trải nghiệm nghề và ngày chốt quyết định.
Lập bảng so sánh trước khi nộp hồ sơ
Với mỗi phương án, ghi tổng học phí dự kiến, chi phí đi lại hoặc chỗ ở, thời gian học, lịch thực hành, yêu cầu đầu vào và phương án nếu phải dừng giữa chừng. Hỏi trường bằng văn bản về các khoản phí và văn bằng. Đừng dùng mức lương cao nhất trong quảng cáo làm thu nhập kỳ vọng của người mới.
Một lịch thử trong bốn tuần
- Tuần 1: chọn hai nhóm nghề và đọc mô tả công việc thật.
- Tuần 2: làm một bài thử nhỏ của mỗi nghề, như dựng bản vẽ, sửa mạch, viết nội dung hoặc chăm sóc một khách hàng giả định.
- Tuần 3: nói chuyện với người đang học và người đang làm; hỏi về phần khó, không chỉ hỏi “ngành có hot không”.
- Tuần 4: so ba phương án bằng cùng một bảng chi phí, thời gian và đầu ra.
Thông tin tuyển sinh đại học thay đổi theo năm và theo cơ sở. Hãy kiểm tra Cổng thông tin tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng đề án của trường trước khi đăng ký. Nếu muốn tìm hiểu hướng học thực hành, đọc tiếp cách kiểm tra một chương trình nghề.